جنبش عدم تعهد چیست
سران شرکت کننده در اولین اجلاس جنبش عدم تعهد در بلگراد- سال ۱۹۶۱. از راست به چپ یوسیپ بروز تیتو، احمد سوکارنو، جمال عبدالناصر، قوام نکرومه و جواهر لعل نهرو
تاریخچه:
نخستین تلاش برای ایجاد همگرایی میان کشورهایی که بعدها به غیرمتعدها معروف شدند، در سال ۱۹۵۵ درکنفرانس باندونگ در شهر باندونگ اندونزی انجام شد. جواهر لعل نهرو، جمال عبدالناصر و احمد سوکارنو رؤسای وقت حکومت کشورهای هند، مصر و اندونزی در این اجلاس اندیشه تشکیل چنین سازمانی را مطرح کردند. چون این اتفاق کمی بعد از استقلال هند رخ میداد تحت تأثیر جهان بینی ماهاتما گاندی نیز قرار داشت.
در ۱۹۶۱ اولین اجلاس سران عدم تعهد با حضور مارشال یوسیپ بروز تیتو رهبر یوگسلاوی، قوام نکرومه رهبر غنا، جمال عبدالناصر رئیس جمهور مصر، جواهر لعل نهرو نخست وزیر هند و احمد سوکارنو رهبر استقلال اندونزی در کنفرانسی که در شهر بلگراد در کشور یوگسلاوی برگزار شد و این سازمان موجودیت خود را اعلام کرد.
با پایان جنگ سرد و فروپاشی اردوگاه سوسیالیسم کشورهای عضو جنبش عدم تعهد دچار نوعی بیهویتی شده و دلیل وجود این جنبش که ایجاد موازنه منفی بین دو ابر قدرت دوران جنگ سرد بود از بین رفتهاست. عدهای را فرض بر این است که جنبش عدم تعهد وارث موازین ضد آمریکایی یا همان ضد امپریالیستی است.
این در حالیست که بسیاری از تحلیلگران سیاسی فلسفه وجودی چنین سازمانی را وابسته به جهان دوقطبی میدانند و دلیلی برای ادامه حضور جنبش در صحنه بینالمللی با معیارها و مختصات دوران جنگ سرد نمیبینند. ۱۲۰ کشور جهان از جمله ایران که تقریباً بیش از دو سوم اعضای سازمان ملل متحد را تشکیل میدهند، عضو جنبش عدم تعهد میباشند. هماکنون کشور ایران ریاست دورهای این جنبش را بر عهده دارد. گفتنی است که سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد هر ۳ سال یکبار در اجلاسی با همین نام گرد هم میآیند.
«جنبش عدم تعهد» یک سازمان بینالمللی محسوب نمیشود، اگر چه دولتها عضو آن هستند، اجلاسهای سالانه و منظم دارند، مسئول دارند، دبیرخانه و… دارند، ولی در مفهوم حقوق سازمانهای بینالمللی، یک سازمان بینالمللی محسوب نمیشود؛ زیرا فاقد یک شخصیت حقوقی بینالمللی است. و اما اگر تبدیل اجلاس به یک سازمان هم محقق نشود، به نظر می رسد برای ادامه و اهمیت یافتن بیشتر، تغییر نام از عدم تعهد مثلا به «اجلاس دول متعهد آزاد» منطقی می نماید.
اصول:
۱- احترام متقابل به تمامیت ارضی و حاکمیت یکدیگر،
۲- برابری و منافع متقابل،
۳- عدم تجاوز به یکدیگر،
۴- همزیستی مسالمت آمیز،
۵- عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر.
ارکان جنبش عدم تعهد:
بالاترین رکن جنبش اجلاس سران است که هر سه سال در یکی از کشورهای عضو تشکیل میگردد. علاوه بر آن میتوان از اجلاس سالانه وزیران، اجلاس سالانه کارشناسان، اجلاس سالانه دفتر هماهنگی و نشستهای تخصصی و دوره ای این جنبش نام برد. نشستهای دوره ای جنبش در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد و نشستهای آژانسها و سازمانهای تخصصی این سازمان نیز حائز اهمیت است.
کنفرانس های جنبش عدم تعهد:
کشورهای عضو جنبش عدم تعهد که تقریبا نصف کشورهای دنیا را دربرمی گیرد و نیم قرن از تاسیس آن می گذرد از آغاز تاکنون پانزده کنفرانس سران برگزار کرده است:
ـ باندونگ (اندونزی) ۱۳۳۴
ـ بلگراد (یوگسلاوی پیشین) ۱۳۴۰
ـ قاهره (مصر) ۱۳۴۳
ـ لوزاکا (زامبیا) ۱۳۵۹
ـ الجزیره (الجزایر) ۱۳۵۲
ـ کلمبو (سریلانکا) ۱۳۵۵
ـ هاوانا (کوبا) ۱۳۵۸
ـ دهلی نو (هندوستان) ۱۳۶۲
ـ هراره (زیمبابوه) ۱۳۶۴
ـ بلگراد (یوگسلاوی پیشین) ۱۳۶۸
ـ اکرا (غنا) ۱۳۷۰
ـ کارتاهینا (کلمبیا) ۱۳۷۴
ـ دوربان (آفریقای جنوبی) ۱۳۷۷
ـ کوالالامپور (مالزی) ۱۳۸۲
ـ باندونگ (اندونزی) ۱۳۸۴
تهران پنج تا ۱۰شهریورماه ۹۱ میزبان شانزدهمین اجلاس سران غیرمتعهدهاست که نام این کشورها در ادامه آمده است.
سازمانهای ناظر
۱ - اتحادیه آفریقا
۲ – سازمان همبستگی مردمی آفریقا – آسیا
۳ – دبیرخانه همسود
۴ – جبهه آزادیبخش ملی سوسیالیست کاناک
۵ - اتحادیه عرب
۶ – جنبش استقلال ملی هوستوسیان
۷ - سازمان همکاری اسلامی
۸ - سازمان ملل
۹ – سازمان بینالدولی کشورهای در حال توسعه
۱۰ – شورای صلح جهانی
اعضاء جنبش عدم تعهد:
۱ - افغانستان
۲ - الجزایر
۳ - آنگولا
۴ – آنتیگویا و باربادو
۵ - آذربایجان
۶ - باهاماس
۷ - بحرین
۸ - بنگلادش
۹ - باربادوس
۱۰ - بلاروس
۱۱ - بلیز
۱۲ - بوتان
۱۳ - بنین
۱۴ - بولیوی
۱۵ - بوتسووانا
۱۶ – برمه
۱۷ - برونئی
۱۸ - بورکینافاسو
۱۹ - بروندی
۲۰ - کامبوج
۲۱ - کامرون
۲۲ – کیپورد
۲۳ - آفریقای مرکزی
۲۴ - چاد
۲۵ - شیلی
۲۶ - کلمبیا
۲۷ - کومور
۲۸ - کنگو
۲۹ - ساحل عاج
۳۰ - کوبا
۳۱ - دمکراتیک کنگو
۳۲ - جیبوتی
۳۳ - دومینک
۳۴ - جمهوری دومینیکن
۳۵ - اکوادور
۳۶ - مصر
۳۷ - زیمبابوه
۳۸ - گینه استوایی
۳۹ - یمن
۴۰ - اریتره
۴۱ - اتیوپی
۴۲ - فیجی
۴۳ - گابن
۴۴ - گامبیا
۴۵ - غنا
۴۶ - گرانادا
۴۷ - گواتمالا
۴۸ - گینه
۴۹ - گینه بیسائو
۵۰ - گویان
۵۱ - هائیتی
۵۲ - هندوراس
۵۳ - هند
۵۴ - اندونزی
۵۵ - ایران
۵۶ - عراق
۵۷ - جامائیکا
۵۸ - اردن
۵۹ - کنیا
۶۰ - کرهشمالی
۶۱ - کویت
۶۲ - لائوس
۶۳ - لبنان
۶۴ - لسوتو
۶۵ - لیبریا
۶۶ - لیبی
۶۷ - ماداگاسکار
۶۸ - مالاوی
۶۹ - مالزی
۷۰ - مالدیو
۷۱ - مالی
۷۲ - موریس
۷۳ - موریتانی
۷۴ - مراکش
۷۵ - موزامبیک
۷۶ - مغولستان
۷۷ - نامیبیا
۷۸ - زامبیا
۷۹ - نپال
۸۰ - نیکاراگوئه
۸۱ - نیجر
۸۲ - نیجریه
۸۳ - عمان
۸۴ - پاکستان
۸۵ - فلسطین
۸۶ - پاناما
۸۷ - گینه نو
۸۸ - پرو
۸۹ - فیلیپین
۹۰ - قطر
۹۱ - رواندا
۹۲ - سنت لوئیس
۹۳ - سنت کیتس
۹۴ - سنت وینسنت
۹۵ - سائو تومه و پرینسی
۹۶ - عربستان
۹۷ - سنگال
۹۸ - سیشل
۹۹ - سیرالئون
۱۰۰ - سنگاپور
۱۰۱ - سومالی
۱۰۲ - آفریقای جنوبی
۱۰۳ - سریلانکا
۱۰۴ - سودان
۱۰۵ - سورینام
۱۰۶ - سوازیلند
۱۰۷ - سوریه
۱۰۸ - تانزانیا
۱۰۹ - تایلند
۱۱۰ - تیمور شرقی
۱۱۱ - توگو
۱۱۲ - ترینیداد و توباگو
۱۱۳ - تونس
۱۱۴ - ترکمنستان
۱۱۵ - اوگاندا
۱۱۶ - امارات
۱۱۷ - ازبکستان
۱۱۸ - وانواتو
۱۱۹ - ونزوئلا
۱۲۰ - ویتنام
کشورهای ناظر
۱ - آرژانتین
۲ - ارمنستان
۳ - بوسنی و هرزگوین
۴ - برزیل
۵ - چین
۶ - کاستاریکا
۷ - کرواسی
۸ - قبرس
۹ - السالوادور
۱۰ - قزاقستان
۱۱ - قرقیزستان
۱۲ – مونتهنگرو
۱۳ - مکزیک
۱۴ - هلند
۱۵ - پاراگوئه
۱۶ - لهستان
۱۷ - روسیه
۱۸ - صربستان
۱۹ - تاجیکستان
۲۰ - اوکراین
۲۱ – اروگوئه
اعضای سابق
۱ – آرژانتین
۲ – قبرس
۳ - مالت
۴ – یوگسلاوی
رویه عضویت در جنبش عدمتعهد
رئیس کشور یا دولت یا وزیر خارجه کشور نامزد عضویت، درخواست مکتوب خود را به رئیس دورهای جنبش عدمتعهد ارائه میدهد و او نیز این درخواست را بین کشورهای عضو جنبش قبل از نشست سران یا وزرای خارجه برای اتخاذ تصمیم توزیع میکند. دفتر هماهنگی جنبش در نیویورک این درخواست را بررسی و درصورت عدممخالفت، الحاق کشور متقاضی را به اجلاس سران یا وزرای خارجه توصیه میکند.
منابع:
به نام معمار هستی